Si fâs par dètule

Bepo Cjaliâr e Catìne Spongje erìn òmp e fèmine.
Lui al comedâve scàrpis, jè judâve Vigjùt Casàro in te latarìe dal paîs.
Si cjatàvin la sere, a cjase, dopo vê bacilât dut el dî daurvìe dai spindidôrs: lui al preparave le tàule, jè metêve la polènte a scjaldâ, dopo vê stiçât il fûc. E fevelàvin… Vuê cussì, dibot culà.. E dopo lâvin a durmî. E ‘tal doman di matìne si sveâvin e lâvin a vôre. E lâvin indenànt di viole.

Ancje se no plui une fantacine, Catìne Spongje jere une biele fèmine: une furlàne, un gàbarli come che si dîs in te’ Bàsse. Tantis voltis, i òmps che lâvin a crompâ il formâdi la cjmiâvin braurôs, drenti te viertidure là che si viodevin lis tetis. E crompâvin di dut, ancje di plui di cè ch’al coventâve…

Bepo Cjaliâr nol picâve masse, purpûr no j’lave tant di bon stomi che la fèmine j cimiâs ai òmps in te latarìe.

Une matìne, al fasêve čhaldôn, scotôr, sčhafojač… E Catìne vêve gjavât il grumâl par ricreâsi: platâde daûr dal čhanton, crodêve di no fassi viôdi di nissun. Dulà che, Toni Bigôn, un che dutis lis fèminis dal paîs lu imberlâvin par vie ch’al vêve un màni come il tamon dal cjar, al’è rivât in t’un sclop e Catìne, invèzite di dâssi di marivêe, no jère di cuintribant e lu à saludât cun t’une refe di ligrìe.

Cjòpo!
Toni nol si è fàt spietâ e al’è lât dongje di Catìne cul tamòn a sbreghebalòn, ma pròpite ta chèl moment nol’ìsal rivât Bepo Cjaliâr a crompâ il butîr par scjaldâ il peš fritulât dai soj amîs pescjadôrs?

Nol sarès nuje chel: pidimàncul Catìne vêve lis màns inlustrâdis di ont e, par cirî di ingrampâ la bighe di Toni, jè sbrissâde vie.
E Toni, par da bon, al si jè ribaltât come un basoâl drènti ‘tal čhalderòn dal formadi.

«Ce fâtu, Catine?», al à cigât Bepo Cjaliâr.

«Nuje, Bepo!». j’à ribatût la fèmine, tant che cirîve di platâ Toni drenti ‘tal cit insomponòn.

Toni Bigon al’jère impastanât ‘ta la spongje e j’vignîve fûr, parsorevìe, dome la bighe. Quant ch’al jè rivât dongje, Bepo al’à viodût la bighe che vignîve fûr dal čhalderòn e al si jè ombrât, almàncul un frègul: «Fèmine – al’à domandât a Catine – ce robe îse ch’à ven fûr da la spongje?»

«Ah, Bepo… Jè une burìde gnove ch’ài voe di cerčhâ, par savorî il formadi!».

Bepo nol jère tant divoltât, ma, par curiosetât, al’à golosât la spongje cun t’une sedòn: «Al sâ di čhastron! Catìne… Cui pôdial mèti in bočhe che robe achì?!», al’à butât il Cjaliâr lamentôs.

«Čhastron tu sarâs tu! – al’à sberghelât Toni, tornât in su da la spongje – Viôt che la to’ fèmine sâ miôr di te quâl ch’al’ê il savôr just!».

«Catine!? – Bepo Cjaliâr al’jere incocalît – E chel chi cui îsal?»

«Bepo – j’à rispuindût la fèmine – no tu crodarâs che mi dispitìči dome cul’tò màni flàp, simpri in pindulòns?! Viôt ce imprèst ch’al’à Toni, lì, ‘tal formadi!»

Di che volte, in te Furlanìe, quant che une fèmine vâ a cirî un biel tamon, si dîs che j’covènte un bòn formadi!

~ di fran su 22 Agosto 2007.